Artykuły

Najciekawsze skanseny w Polsce cz. 3

Hinzugefügt: 2013-04-21

W wyborze skansenów w Polsce, zdecydowanie dominują te prezentujące dziedzictwo kultury ludowej i tradycje konkretnych regionów etnograficznych kraju.

Zwykle są to placówki przedstawiające i kultywujące tradycje i kulturę danego obszaru etnograficznego, często jednak skanseny pokazują życie tych grup, które opuściły swoje rejony. Spośród typowych skansenów można również trafić na inne ciekawe propozycje muzeów na wolnym powietrzu.

Skansen Kultury Łemkowskiej w Zyndranowej

Pośród malowniczych wzgórz Beskidu Niskiego, w pobliżu Dukli znajduje się dawna łemkowska wieś – Zyndranowa. Największą atrakcją tej urokliwej miejscowości jest Skansen Kultury Łemkowskiej założony i prowadzony przez Fedora Gocza. Ludność łemkowska jest ruską grupą etniczną o wyznaniu prawosławnym, zamieszkującą głównie rejon Zakarpacia, posiada ona własny język oraz kulturę. Niestety po II wojnie światowej wskutek wysiedleń na tereny ZSRR i w ramach akcji „Wisła” Łemkowie opuścili swoje wsie i w większości już nigdy nie powrócili.

Jeden z mieszkańców Zyndranowej postanowił w swojej chyży zebrać pamiątki po mieszkających na tych terenach Łemkach. Fedor Gocz był inicjatorem otwartej w 1968 roku Izby Pamiątek Kultury Łemkowskiej, która następnie została przekształcona w skansen i oddział Muzeum Podkarpackiego w Krośnie. Obecnie zagroda łemkowska składa się z kilkunastu obiektów oraz jest miejscem wielu imprez odwołujących się do tradycji Łemków. Główną atrakcją jest chyża z 1860 roku – drewniana chata pełniąca wiele funkcji np. mieszkalnych, gospodarskich czy inwentarskich. Charakterystycznym elementem dla chyży jest tzw. zachata, a więc forma przybudówki wykorzystująca przestrzeń pod szerokim okapem. Wewnątrz eksponowano oryginalne, stare meble, przedmioty codziennego użytku, narzędzia gospodarskie, naczynia czy stroje ludowe. W koniuszki, a więc stajni, zgromadzono pamiątki nawiązujące do bitwy o Przełęcz Dukielską. W skład skansenu wchodzi także kuźnia, kaplica, wiatrak, mała karczma i chlewik.

Skansen Taboru Kolejowego w Chabówce

Na drodze do Zakopanego, w pobliżu uzdrowiska Rabka-Zdrój, w miejscowości Chabówka znajduje się Sekcja Utrzymania i Napraw Taboru Zabytkowego „Skansen”, potocznie nazywana Skansenem Taboru Kolejowego w Chabówce. Muzeum zlokalizowane zostało na terenie starej parowozowni, a więc zajezdni lokomotyw parowych, z 1944 roku. Gdy w połowie lat 70. XX wieku lokomotywy elektryczne zaczęły wypierać parowozy, postanowiono uratować wycofane z ruchu urządzenia kolejowe i zgromadzić je w muzeum na wolnym powietrzu.

Placówka została otworzona w 1993 roku i słynie z najbogatszej i jednej z najciekawszych kolekcji związanej z historią kolejnictwa na ziemiach polskich. Wystawa urządzona jest na kilku torach, gdzie można obejrzeć wycofane z ruchu parowozy, lokomotywy elektryczne i spalinowe, wagony, pługi, żurawie oraz inne przykłady taboru specjalnego. W budynku administracyjnym zwiedzający mają możliwość obejrzenia wystawy poświęconej historii kolei w Chabówce. Co ciekawe istnieje również możliwość zamówienia specjalnego kursu zabytkowym składem. Tabor muzealny jest również często wykorzystywany w produkcjach filmowych, np. "Lista Schindlera", "Przedwiośnie", "Przygody dzielnego wojaka Szwejka", "Złoto Dezerterów" czy "Katyń".

Park Drogowskazów i Słupów Milowych Cywilizacji w Witnicy

W miasteczku położonym w pobliży Gorzowa Wielkopolskiego, blisko zachodniej granicy państwa znajduje się interesujący park tematyczny, którego odpowiednika nie znajdziemy nigdzie indziej w Polsce. Park Drogowskazów i Słupów Milowych Cywilizacji otwarty w 1995 roku gromadzi eksponaty, których tematyka skoncentrowana jest wokół szeroko pojętego zagadnienia „drogi”. W czterech przestrzeniach tematycznych obejrzeć można nie tylko drogowskazy, słupy i kamienie milowe, znaki drogowe czy kamienie graniczne, ale również obiekty symbolizujące postęp techniki jak np. maszynę parową czy koła młyńskie. Podczas naszej wędrówki zobaczymy również słupy graniczne, zapory drogowe, zniszczone mosty, bunkry, które mają nakłonić do refleksji nad złem wojny.

Ten niezwykły park tematyczny zorganizowany jest w formie ścieżki dydaktycznej, które prowadzi nas przez kolejne przestrzenie, w których zgromadzone są odpowiednie eksponaty. Jest on ogólnodostępny dla zwiedzających i pełni również rolę parku miejskiego w Witnicy.

oprac. Joanna Terka, fot. skansen w Chabówce (wikimedia commons)