Hirschberg

Hirschberg

Ulokowane w centrum śródgórskiej miasto jest administracyjnym, turystycznym i gospodarczym sercem regionu oraz stolicą Euroregionu "NYSA", skupiającego przygraniczne tereny Polski, Czech i Niemiec. Jelenia Góra to największa miejscowość w Sudetach Zachodnich, z wielowiekową tradycją, wspaniałymi zabytkami i niepowtarzalnym widokiem na Karkonosze. Atrakcyjne położenie na szlaku komunikacyjnym oraz znaczące walory turystyczne, uzdrowiskowe, krajoznawcze i rekreacyjne zadowolą każdego miłośnika aktywnego wypoczynku w pięknej scenerii.

Prawie w połowie drogi między dworcem kolejowym a centrum wznosi się przy ul. 1 Maja najokazalszy jeleniogórski zabytek - poewangelicki kościół Łaski Krzyża Św., po 1946 r. jako katolicki pw. Podwyższenia Krzyża Św. Jest to niemal dokładna replika sztokholmskiego kościoła św. Katarzyny, zaprojektowana przez znakomitego M. Frantza i wybudowana w latach 1709-18 na planie krzyża greckiego, ale o przedłużonym ramieniu prezbiterialnym. Mimo pożaru i kilkukrotnych remontów (ostatni w 1997 r.) zachował pierwotną sylwetę, która z daleka wyróżnia się potężną kopułą, zwieńczoną wysokim, dwuprześwitowym hełmem o charakterze wieży. Po ostatniej wojnie wnętrze przystosowano do nowego kultu, ale nadal porusza ono oryginalnością i pięknem. Kościołów jest otoczony przez zadrzewioną pozostałość po cmentarzu ewangelickim.

Przy zbiegu ulic 1 Maja i Klonowicza na miejscu gotyckiej kaplicy stoi wzniesiona w latach 1737-38 barokowa kaplica św. Apostołów Piotra i Pawła. Od 1948 r. jest to cerkiew prawosławna. Obecne wyposażenie pochodzi ze zniszczonych w czasie wojny cerkwi ze wschodniej Polski.

Znaczącą pozostałością obwarowań miejskich, zachowanych przede wszystkim w północnej części centrum, jest wyniosła Baszta Bramy Wojanowskiej z XIV-XV w, przebudowana w XVIII w. Wieńczy ją kryty ganek straży, a nad nim -jednoprześwitowy hełm. W 1514 lub 1516 r. dobudowano do wieży basteję, którą przerobiono na kaplicę św. Anny. Obecna forma to wynik gruntownej zmiany dokonanej przez jezuitów wedle projektu K. Jentscha z latach 1709-15. Dość skromne wyposażenie i fresk mają barokowe pochodzenie.

Nieco z boku, przy pl. Kościelnym, wyróżnia się gotycka bryła kościoła św. św. Erazma i Pankracego, budowana od 1 poł. XIV w. do 1 poł. XV w. na miejscu starszego. Sklepienia powstały w następnym stuleciu, a dokonane kilkukrotnie przebudowy nie zmieniły gotyckiego charakteru świątyni. Ta kamienna bazylika ma 56 m długości, 21 m szerokości i 24 m wysokości. Cenne są dwa portale wejściowe, liczne są kamienne dekoracje zewnętrzne.

Obok wznosi się okazałe, 2-kondygnacyjne dawne kolegium jezuickie w formie barokowo-klasycystycznego pałacu na planie podkowy (1 poł. XVIII w.). Na ścianie zegar słoneczny z ok. 1736 r.

Pierzeje ładnie prezentującego się rynku (pl. Ratuszowy) stanowią odbudowane lub zrekonstruowane kamienice, z których wiele zachowało jedynie arkadowe fasady, głównie barokowe i klasycystyczne. Pośrodku w XVI r. stanął ratusz, który po kolejnych katastrofach budowlanych zyskał w latach 1744-49 dzisiejszą klasycystyczną bryłę na podstawie projektu C.G. Hedemanna.

Spośród wielu zabytkowych budowli, pochodzących z przełomu XIX/XX w. i stopniowo odnawianych, warto obejrzeć secesyjny teatr przy al. Wojska Polskiego (okazały budynek z 1904 r. wg projektu R. Daehmela), już modernizujące Muzeum Karkonoskie, które w 1914 r. dla Towarzystwa Karkonoskiego zaprojektował K. Grosser, i secesyjną pocztę główną z 1912 r. o rozbudowanej, okazałej fasadzie.

źródło: Wydawnictwo Bezdroża